Westmeerbeek heeft een landschap om af te pellen als een ui. De deelgemeente van Hulshout steekt er op het eerste gezicht niet bovenuit. Gravend tot in de kern ontdek je echter de verschillende lagen van de geschiedenis.
Wandelen door Westmeerbeek
Wat zie je onderweg?
Achter de huidige Sint-Michielskerk in Westmeerbeek ligt een intrigerende kerkruïne. Enkel de toren en de muren met sierlijke bogen resten van de oorspronkelijke 15de-eeuwse kerk. Die toren is trouwens ingewerkt in de moderne, neogotische kerk uit 1939, die haaks op de ruïne is gebouwd. Voor de middeleeuwse kerk werden zowel ijzerzandsteen als ijzeroer gebruikt, twee typische materialen uit de streek.
Niet alleen Brussel heeft zijn Manneken Pis, ook in Westmeerbeek staat een klein plassend ventje. Dat beeldje kwam er in de jaren dertig van de vorige eeuw om de spotnaam van het dorp eer aan te doen. Inwoners van naburige dorpen noemden Westmeerbeek immers Klein Brussel, omdat het vooral een passantendorp was. Vele, vaak gegoede reizigers, hielden halt in het station van Westmeerbeek. In het dorp waren dan ook opvallend veel hotels en afspanningen. Om de bezoekers te onthalen, probeerden de inwoners en handelaars Frans te spreken. In de loop der jaren moest het beeldje meermaals vervangen worden na vernielingen of diefstal.
Op het eerste gezicht lijkt het kerkhof van Westmeerbeek niet zo speciaal. Ware het niet dat hier Alfons en Victor Janssens begraven liggen. Ze vergaarden naam en faam dankzij de cementrustiek, waarvan Westmeerbeek in de 19de en de eerste helft van de 20ste eeuw het epicentrum was. Na een ruzie in de familie gingen de zonen van oprichter Janssens elk hun eigen weg. Het zou nooit goedkomen tussen Janssens-Dorp en Janssens-Statie. De strijd tussen de concurrerende rotsbouwfirma’s werd ook op politiek vlak gevoerd. Zo werd Alfons burgemeester voor de katholieken, Vic voor de liberalen.
Langs de kronkelende oevers van de Grote Nete pronkt Hof ter Borght, een prachtig domein van ruim 18 hectare groot. Het kasteelpark heeft een centrale vijver met eendenpaviljoen – uiteraard in cementrustiek –, twee idyllische bruggetjes en een aanlegsteiger. Rondom de vijver liggen graspartijen en waardevolle bossen met eeuwenoude bomen. Sinds 2016 zetten Stichting Kempens Landschap en gemeente Hulshout zich samen in om het park op te waarderen. Het statige landhuis op het domein is in privéhanden. Het witte kasteel werd in 1780 gebouwd. In 1831 deed het ook even dienst als commandopost van Leopold I, de eerste koning van België.
In 1864 werd de spoorlijn van Leuven naar Tilburg aangelegd, met stations in Aarschot, Westmeerbeek, Morkhoven, Herentals en Turnhout. Meer dan een eeuw lang vervoerde deze lijn mensen en goederen. Ook de tramlijn Mechelen-Geel hield hier halt. Tot na de Tweede Wereldoorlog was Westmeerbeek daarom een belangrijk knooppunt in de Kempen. Tijdens de oorlog braken de Duitsers de tramlijn op en in 1988 verdwenen ook de treinsporen. De oude spoorwegbedding kreeg een tweede leven als fiets- en wandelpad: de Kempen-Hagelandroute, in de volksmond gekend als ‘Het Routeke’. De bedrijven die je naast het fietspad ziet, bevinden zich op de terreinen van de vroegere conservenfabriek La Corbeille.
“Hier settel ik mij, controleer ik vanaf nu alles en begin ik tol te innen.” Lang geleden vestigden roofridders zich in Westmeerbeek, een strategische overgang van de Grote Nete. Ook doedelzakspeler Rémi Decker streek neer op een goeie plek in het Merodegebied, de liefde en de muziek achterna. Terwijl Rémi met de volksliedjes uit de regio aan de slag gaat, werkt onze gids Dries Tys met het onroerend erfgoed dat het landschapspark rijk is. Samen pellen ze de lagen van Westmeerbeek, tot ze bij een middeleeuwse burcht uitkomen.
Rémi Decker, Hans Jochems en Philip Masure toveren als Trio Marodeur verloren liedjes terug naar het hier en nu. “Onze band ontleent trouwens zijn naam aan de Merode. In het Frans zeggen we ‘on va à la maraude’, wanneer je in iemands tuin bessen of appels gaat plukken. Een ‘maraudeur’ zou verwijzen naar soldaten van de Merode, die uit onvrede met hun loon gingen plunderen en stropen onderweg.”
Een hoekje voor zich alleen
‘Iedereen heeft in zijn hart een hoekje voor zich alleen’, zingt Jef Verwimp alias Jefke de Blinde uit Tessenderlo. Jef kende heel wat tegenslagen in zijn leven, zo werd hij op zijn veertiende blind na een mislukte oogoperatie. Hij zocht en vond troost in de muziek: hij speelde mondharmonica en accordeon. Hij schreef ook veel levensliederen, zoals dit ‘Een hoekje voor zich alleen’.
Dagen der week
Een dollemansrit door de dagen van de week, dat is dit nummer. Trio Marodeur ging aan de slag met een nummer uit Honderd oude Vlaamsche liederen, een boekje uit 1897 van priester Jan Bols. “We werkten hiervoor samen met popkoor Vocalicious. De video namen we op een ongelooflijk bijzondere plek op: het Orgelmuseum in Voortkapel.”
Het is hier de perfecte voedingsbodem om op een hedendaagse manier met folk en traditionele muziek bezig te zijn.
Dit is één van de negen wandelingen uit het boekOde aan de Merode 9X. Laat je meevoeren door muziek, beelden en meeslepende verhalen over Landschapspark de Merode.
Een realisatie van Merodefestival, met financiële ondersteuning van Landschapspark de Merode, de Vlaamse Overheid, afdeling Kunsten en Erfgoed en Sabam for Culture.
